Napięciowe bóle głowy – charakterystyka
Obecna klasyfikacja bólów głowy sporządzona przez Międzynarodowe Towarzystwo Bólów Głowy (International Headache Society – IHS) z 2004 r. zawiera ponad 80 możliwych przyczyn bólu głowy, do najczęstszych przyczyn bólu głowy należą napięciowe bóle głowy – NBG (tension type headache). Są to również najczęstsze bóle głowy o charakterze pierwotnym, tzn. niewynikające z żadnej innej przyczyny organicznej.W literaturze NBG określano niegdyś jako: „ból głowy psychogenny”, „stresowy ból głowy”, „zwykły ból głowy lub ból głowy spowodowany wzmożonym napięciem mięśni”. Dolegliwości związane z NBG opisywane są jako bóle tępe, uciskowe, mające charakter obręczy i gniecenia, promieniujące do potylicy lub czoła, w wielu przypadkach ból obejmuje także tylną część szyi. Częściej napięciowe bóle głowy dotyczką kobiet i szczyt występowania przypada na czwartą dekadę życia. Często NBG łączą się z intensywnymi skurczami mięśni czepca, karku i barków. Patogeneza NBG jest nieznana, ale depresja, stres, silne emocje, przemęczenie, niedospanie czy stany lękowe mogą sprzyjać ich wystąpieniu.
Terapia punktów spustowych (trigger points – TrP) w napięciowych bólach głowy jedna z metod leczenia napięciowego bólu głowy
Wyszukując punkty spustowe wykorzystuje się technikę płaskiej palpacji oraz technikę ucisku szczypcowego, rozpoczynając badanie palpacyjne prostopadle do kierunku przebiegu włókien mięśniowych (poszukując napiętego włókna mięśniowego i miejscowej tkliwości), a następnie kontynuuje się badanie wzdłuż przebiegu włókna mięśniowego, gdzie występuje ból.
Mięśnie objęte terapią :
- mięśnie obręczy barkowej
- mięśnie szyi
- mięśnie głowy
- mięśnie podpotyliczne
- mięśnie żucia, mięśnie mimiczne
- mięśnie gnykowe
Jedną z technik kompresyjnych jest technika ciągłego ucisku. Polega ona wyszukaniu oporu tkankowego, a następnie na aplikowaniu głębokiego ucisku (przy użyciu kciuka, czterech palców lub łokcia) bezpośrednio na TrP. Ucisk należy utrzymać przez określony czas (około 10 sekund lub dłużej), następnie należy poczekać na rozluźnienie tkanek (0,5-2 minuty) i wyszukać miejsce nowego oporu tkankowego. Kompresję wykonuje się kilku lub kilkunastokrotnie – aż ból ustąpi. W stanach ostrych zaleca się wykorzystanie łagodnych technik do których należy pozycyjne rozluźnianie oraz metody fizykoterapeutyczne. W stanach przewlekłych włącza się techniki kompresyjne oraz igłoterapię.
Autoterapia -Uwalnianie punktów spustowych w napięciowych bólach głowy
Zarówno w stanach ostrych, jak i przewlekłych związanych z NBG nieodzownym elementem leczenia jest autoterapia, w której mogą być wykorzystane zarówno przedmioty użytku codziennego (piłeczki kałczukowe , łyżki drewniane, rollery). Mobilizacje wykonuje się w pozycji siedzącej z oparciem o ścianę lub leżącej – np. przypadku mobilizacji więzadła nadkolcowego i więzadeł międzykolcowych kręgosłupa w odcinku piersiowym mobilizacje wykonywane są za pomocą piłeczki kauczukowej.
W miejscu, w którym po dociśnięciu piłeczki pojawi się ból, należy utrzymać ucisk aż do momentu ustąpienia bólu. Następnie należy przesunąć piłeczkę niżej rozluźniajać koleny obszar. W uciskowych technikach terapeutycznych możliwe jest też wykorzystanie własnych dłoni i palców – np. w pracy z m.skroniowym, przyczepami m. czworobocznego grzbietu, czy m. podpotylicznymi. Automobilizacje powtarza się raz lub dwa razy dziennie, uciskając 20-30 sekund, aż wrażliwość zmniejszy się lub ustąpi.
Warto pamiętać, że poza leczeniem farmakologicznym NBG istnieje szerokie spektrum metod z dziedziny fizjoterapii, których wykorzystanie może prowadzić do polepszenia stanu zdrowia pacjentów z tym schorzeniem: przyczynić się do skrócenia czasu trwania kolejnych epizodów bólów głowy, sprawić, że będą się one pojawiały rzadziej, a natężenie bólu będzie mniejsze.
Piśmiennictwo:
Chochowska M. i wsp.: Zespół bólu mięśniowo-powięziowego. „Fizjoterapia”, 2012, 20, 2. 14. Chaitow L., Fritz S.: Masaż leczniczy. Badanie i leczenie mięśniowo-powięziowych punktów spustowych. Elsevier, Warszawa 2009.
Wytrążek M., Chochowska M., Huber J.: Obiektywizacja stanu chorego z zespołem bólu mięśniowo-powięziowego w codziennej praktyce fizjoterapeutycznej.„Zesz Prom Rehabil Ortoped Neurofiz Sport – IRONS”, 2012, 1: 57-65.
Wytrążek M.: Terapia punktów spustowych. Skrypt do kursu terapii punktów spustowych. WSEiT, Poznań 2013.
Richter P, Hebgen E.: Punkty spustowe i łańcuchy mięśniowo- -powięziowe w osteopatii i terapii manualnej. Galaktyka, Łódź 2010.
Chaitow L, Fritz S. Masaż leczniczy. Bóle głowy i górnego odcinka kręgosłupa. Elsevier Urban & Partner, Wrocław 2010.
Kuncewicz E., Sobieska M., Samborski W.: Bóle mięśniowo- -powięziowe a napięciowy ból głowy. „Ann Acad Med Stet.”, 2008, 54, 3: 5-9.